Kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè chuyển mình sau bảy năm cải tạo



Kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè ra đời và phát triển cùng lịch sử phát triển của TP.HCM. Những năm gần đây, dòng kênh đã chuyển mình, từ một con kênh đen, hôi thối trở lại vẻ trong xanh ngày trước.

 

Kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè chuyển mình sau bảy năm cải tạo

Dòng kênh trong xanh của ngày nay

Từ con kênh xanh trên bến dưới thuyền trở thành dòng kênh chết

Kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè là một trong năm tuyến kênh rạch của TP.HCM (gồm có Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tân Hóa - Lò Gốm, Tàu Hủ - Kênh Đôi -  Kênh Tẻ, Bến Nghé, Tham Lương - Bến Cát - Vàm Thuật). Khởi nguồn từ quận Gò Vấp, chảy qua các quận Tân Bình, Phú Nhuận, 10, 3, 1 và đổ ra sông Sài Gòn ở Bình Thạnh, đoạn giao với sông Sài Gòn ở Ba Son. Toàn bộ dòng kênh dài 9.470 m. Nhưng do bồi lấp, phần thượng lưu nay đã bị cắt cụt ở Tân Bình.    

Con kênh gắn liền với lịch sử phát triển của đô thị Sài Gòn, gồm hai phần: Từ cầu Thị Nghè ngược lên thượng nguồn gọi là kênh Nhiêu Lộc, từ cầu Thị Nghè đổ ra sông Sài Gòn gọi là kênh Thị Nghè. Ngày xưa dòng nước trong xanh, ghe thuyền qua lại, người dân hai bên bờ thường bắt cá, hái rau, lấy nước từ kênh. Tuyến kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè không chỉ là nơi lấy nước, thoát nước và lưu thông mà còn là phòng tuyến quân sự quan trọng. Năm 1772, Nguyễn Cửu Đàm đắp lũy Tân Hoa (còn gọi là lũy Bán Bích) ngăn họa xâm lăng từ Xiêm La. Lũy này kéo dài từ chùa Cây Mai, vòng qua kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp - Mỹ, con kênh này cũng là nơi diễn ra nhiều trận đánh tạo nên chiến công vang dội.

Nhưng cùng với sự phát triển và nhiều biến cố lịch sử của thành phố, dòng kênh cũng thay đổi theo. Trong thời chiến, người dân các vùng khác vì bom đạn chiến tranh, vì cuộc mưu sinh đã chạy đến vùng kênh này, dựng nên các khu nhà ổ chuột. Do sinh hoạt tạm bợ đó, tình trạng ô nhiễm kênh ngày càng trở nên nặng nề. Đến thập niên 1970, nơi đây đã trở thành một dòng kênh “chết” và ngày càng ô nhiễm, nước đen kịt, mùi thối bốc lên nồng nặc, không tôm cá nào còn sống nổi.

 

Quyết tâm trả lại vẻ đẹp cho kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè

Trước tình trạng đó, lãnh đạo TP.HCM đã quyết tâm hồi sinh kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, trả lại một dòng kênh trong xanh cho thành phố.

Từ năm 1985, Thành ủy đã lên chương trình khơi thông kênh, năm 1988 ban hành Nghị quyết về chương trình cải tạo, chỉnh trang tuyến kênh này, nhưng do thiếu kinh phí nên chỉ làm thí điểm một đoạn 50 m rồi ngừng. Năm 1993, dự án tái khởi động, chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn một có số vốn là 8.600 tỷ, trong đó vốn ODA của Ngân hàng Thế giới là 5.252 tỷ, vốn từ ngân sách thành phố là 3.348 tỷ, di dời 7.000 hộ dân. Về thi công, tổng cộng gồm 33 gói thầu, gồm lắp cống bao, lắp cống thoát nước gom nước thải từ khu dân cư vào tuyến cống bao, xây dựng trạm bơm công suất 64.000 m3/giờ lớn nhất nước, nạo vét hơn 1,1 triệu tấn bùn, đóng hơn 16.000 m kè bê tông hai bên bờ.

Khởi công vào tháng 3/2003, giai đoạn một của dự án cải tạo môi trường kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè hoàn thành tháng 8/2012, sau gần 10 năm thi công trong sự vui mừng của người dân thành phố.                   

 

Từ khi hoàn thành giai đoạn một, dòng kênh đã trở lại trong xanh. Mỗi năm, thành phố đều dành ngân sách để lấy mẫu nước, mẫu bùn đáy phân tích để đánh giá “sức khỏe” định kỳ cho kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè. Từ năm 2001 là mỗi năm hai lần, vào tháng Tư và tháng Chín. Từ năm 2005, số lần lấy mẫu tăng lên bốn lần mỗi năm. Đến năm 2014, số lần lấy mẫu đánh giá là mỗi tháng một lần. Kết quả cho thấy, các thông số như nhiệt độ, BOD (lượng oxy hóa hết các hợp chất sinh học), COD (lượng oxy hóa học cần tiêu tốn để oxy hóa hết các hợp chất hóa học), kim loại nặng độc hại trong bùn đáy,... đều từ mức vượt ngưỡng cho phép gần gấp đôi giảm xuống dưới ngưỡng cho phép. Chứng tỏ kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè đang hồi phục rất nhanh.

Có thể quan sát rõ sự phục hồi này bằng mắt thường, trước khi dự án cải thiện môi trường được thực hiện, hầu như không tôm cá nào có thể sống được ở kênh, còn hiện nay các loài động vật thủy sinh đã xuất hiện lại rất nhiều trên kênh, dòng nước trong xanh không còn bốc mùi hôi thối nữa.

Điển hình của chỉnh trang đô thị

Cùng với cải thiện chất lượng nước và môi trường, chính quyền thành phố cũng đầu tư rất nhiều vào công tác chỉnh trang đô thị, thực hiện sáng tạo nhiều mô hình để cải thiện điều kiện sinh sống và kinh tế cho người dân dọc theo khu vực kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè.

Chương trình di dời nhà ở trên và ven kênh đã bắt đầu từ tháng 3/1993. Đến năm 2000, thành phố đã di dời và tái định cư cho khoảng 9.300 hộ dân, sử dụng nguồn vốn từ việc bán hóa giá nhà ở thuộc sở hữu nhà nước. Thành phố đã chọn các khu đất công rồi huy động doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp công ích xây dựng nhà tái định cư với chính sách giá đặc biệt tại các quận 3, Phú Nhuận, Tân Bình,... Thành phố còn tạo điều kiện cho người dân bằng cách bán nhà tái định cư trả góp 10 năm. Kết quả là một thành công trong việc xóa nhà tạm ven kênh mà các địa phương khác trên cả nước và cả nước ngoài cũng phải thán phục, đến tham quan học hỏi.

Sau khi giải tỏa được hàng ngàn căn nhà tạm, thành phố tiếp tục đầu tư xây dựng hai tuyến đường Hoàng Sa - Trường Sa dọc hai bên bờ kênh, thể hiện tinh thần hướng về biển đảo quê hương. Làm đường, lát vỉa hè, trồng cây xanh, xây dựng công viên dọc theo hai tuyến đường này. Đến nay, hai con đường xinh đẹp đã rợp bóng cây xanh với vỉa hè thoáng đãng, trở thành nơi vui chơi, nghỉ ngơi hóng mát và tập luyện thể dục, thể thao cho người dân.

Cuối năm 2015, thành phố bắt đầu triển khai tuyến du lịch đường thủy nội thị đầu tiên trên kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè. Đây là hoạt động rất được người dân quan tâm, mong đợi. Lộ trình tuyến du lịch gồm 4,5 km đi qua quận 1, 3, Bình Thạnh và Phú Nhuận với thời lượng khoảng 1 giờ, bằng thuyền mái che và thuyền phụng nhỏ chèo tay. Khách tham quan được phục vụ nước uống, nghe thuyết minh về lịch sử Sài Gòn, âm nhạc đờn ca tài tử và các trò chơi. Tour du lịch này đã trở thành một sản phẩm du lịch mới rất được hoan nghênh của thành phố.

Kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè chuyển mình sau bảy năm cải tạo

Bến tàu của tour du lịch ngắm cảnh trên kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè

Triển vọng tương lai của một dòng kênh

UBND thành phố đã phê duyệt giai đoạn hai dự án cải thiện môi trường kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè. Ở giai đoạn này, Nhà máy xử lý nước thải kênh sẽ được xây dựng tại phường Thạnh Mỹ Lợi, quận 2, trên diện tích khoảng 40 hecta, với công suất 48.000 m3/ngày đêm. Nhà máy sẽ áp dụng các công nghệ xử lý nước thải hiện đại nhất hiện nay trên thế giới là dùng bùn hoạt tính, phản ứng theo mẻ, lọc sinh học. Mục đích chính là thu gom và xử lý nước thải khu vực kênh và quận 2. Ngoài ra còn xây dựng tuyến cống bao dài 8 km, đường kính 3,2 m để dẫn nước thải về nhà máy. Sau khi xử lý, nước kênh sẽ đạt chất lượng loại A, cao nhất theo tiêu chuẩn Việt Nam, đổ ra sông Sài Gòn để lấy làm nước sinh hoạt cho người dân.

Dự án được thực hiện bằng nguồn vốn của Ngân hàng Thế giới và nguồn vốn thành phố, dự kiến 524 triệu đô la (hơn 11.000 tỷ đồng), đã mời thầu sơ tuyển từ năm 2015, tuy nhiên do nhiều lý do khách quan, đến nay vẫn chưa chọn được nhà thầu thực hiện. Hy vọng dự án sẽ sớm được triển khai trong tương lai gần để hoàn thiện công trình thế kỷ cải tạo môi trường kênh.

Ngoài nỗ lực cải thiện nguồn nước, thành phố còn rất quan tâm đầu tư cải tạo cảnh quan môi trường sinh sống của dân cư dọc theo kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè. Mới đây, dự án nghiên cứu chỉnh trang đô thị đã đề xuất chọn khu vực rộng 110 hecta dọc theo hai bờ kênh (dài 1 km, sâu vào 50 m) ở khu vực quận 3 để thực hiện “đột phá chỉnh trang đô thị”. Trong phạm vi dự án, có 40.000 dân, đa phần là nhà riêng, sử dụng đất chưa hiệu quả, điều kiện sống của người dân chưa tốt. Trong đó có 9 hecta đất nhà ga Hòa Hưng, 10 hecta đất xí nghiệp sửa chữa tàu hỏa.

Đơn vị tư vấn đề xuất lấy đầu mối giao thông là động lực phát triển, những khu vực chức năng khác được bố trí dọc bờ kênh. Sẽ có những quảng trường, nhà hàng, quán cà phê là điểm sinh hoạt cộng đồng dọc theo tuyến cảnh quan ven kênh. Những công trình tôn giáo, lịch sử được bảo tồn và mở rộng. Dự án hướng đến ba mục tiêu quan trọng trong việc chỉnh trang và phát triển đô thị: khai thác, sử dụng đất hiệu quả; phát triển các đầu mối giao thông công cộng như metro, đường sắt, xe buýt,...; đáp ứng nhu cầu tái định cư tại chỗ 100% người dân, giải quyết dân số phát sinh bằng hình thức đô thị nén.

Hoàn toàn tin tưởng rằng với những nỗ lực, sự quan tâm và đầu tư tối đa của chính quyền và nhân dân thành phố, kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè đang và sẽ tiếp tục trở thành một điểm sáng trong hoạt động cải thiện môi trường và điều kiện sống cho người dân, đồng thời với công tác chỉnh trang đô thị và phát triển kinh tế.

Huỳnh Phúc- Mộc Đức




BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM






Tin mới nhất