Nét đẹp văn hóa người Mường



Trên đất nước hình chữ S, mỗi một dân tộc đều có những nét văn hóa độc đáo, phong phú và đa dạng. Trong đó, hơn 1 triệu người thuộc dân tộc thiểu số đã tạo nên nền văn hóa với những nét đẹp riêng. Nét đẹp ấy có mộc mạc , giản dị, nhưng cũng không kém phần độc đáo, ấn tượng. Đó chính là nét đẹp của văn hóa của người Mường.

Người Mường hay còn được gọi là người Mol ( Moan, Mual) là dân tộc thuộc khu vực trung du, miền núi phía Bắc. Người dân sống tập chung ở các tỉnh Hòa Bình, Phú Thọ, một số khu vực miền núi tỉnh Thanh Hóa, với số dân khoảng 1.268.963 người. Dân tộc Mường mang trong mình sức sống mạnh mẽ, bền chặt, đã gây dựng nền văn minh, văn hóa vững mạnh, sánh vai cùng các dân tộc khác tạo nên một đất nước Việt Nam giàu đẹp.

Sống gần gũi và có cùng nguồn gốc với người Kinh nên ngôn ngữ người Mường sử dụng thuộc nhóm Việt- Mường, thuộc ngữ tộc Môn – Khmer. Thanh điệu tiếng Mường gần với phương ngữ Thanh Hoá, Nghệ An của tiếng Việt. Tiếng Mường được nói chủ yếu tại các tỉnh vùng núi phía bắc như: Hòa Bình, Thanh Hóa, Phú Thọ, Yên Bái, Sơn La và Ninh Bình.

Người Mường sống định canh thành từng làng, từng xóm tại những thung lũng hẹp. Mỗi làng truyền thống có vài chục nóc nhà mà nổi bật là nhà sàn, hàng cau , vườn mít. Nhà sàn truyền thống của người Mường là kiểu nhà sàn 4 mái, phần trên người ở, phần dưới chăn nuôi gia súc, gia cầm, để các vật dụng lao động sản xuất nông nghiệp. Khi dựng nhà mới người dân có tục làm lễ nhóm lửa, xin thần bếp đặt 3 món hòn đầu rau và hòn đá cái. Gia chủ mời mọi người uống rượu cần dưới ánh lửa không bao giờ tắt trên bếp. Mỗi mường đều có một nhà Lang  (nhà của Lang Cun- địa chủ) nằm ở vị trí trung tâm đẹp nhất, là trụ sở quyết định mọi công việc. Nơi đại diện cho sức mạnh của mường , vì vậy không ai được phép xây nhà của mình lớn hơn nhà Lang.

Nét đẹp văn hóa người Mường

Hình ảnh trưng bày, trang trí trong nhà Lang.

Các vật trưng bày trong nhà Lang là trống đồng, chiêng, súng trường, mũi tên và tê giác, trâu và bò sừng, đại diện cho sự giàu có và quyền lực tối cao của  Lang Cun , cũng như sự hưng thịnh của mường.

Giống như các dân tộc khác, người Mường có nghề truyền thống là trồng lúa nước, tuy nhiên họ trồng lúa nếp nhiều hơn lúa tẻ. Ngoài những thửa ruộng nước ở đồng bằng, người Mường đa phần làm ruộng bậc thang, tận dụng đất ở sườn, chân đồi gò. Dệt thổ cẩm cũng là nghề gắn liền với văn hóa dân tộc, họ từng coi chăn  đệm, túi áo thổ cẩm là thước đo của sự giầu có, ấm no, sung túc của gia đình.

Người Mường có lễ hội quanh năm như : Sắc bùa, hội Xuống đồng ( khung mùa), hội cầu mưa ( vào tháng 4), lễ rửa lá lúa ( vào tháng7, tháng 8), lễ cơm mới… Lễ hội của người Mường là không gian của âm nhạc cồng chiêng, của những làn điệu dân ca Mường “Rằng thường, Bọ mẹng”, những điệu múa dân gian mộc mạc. Trong lễ hội còn có những trò chơi dân gian để mọi người thi tài như:  Ném còn, bắn nỏ, đi cà kheo, đi cầu thăng bằng, đè khà,… Ngày nay, ngoài các trò chơi dân gian trong lễ hội, dân tộc Mường còn tổ chức các trò chơi, những cuộc thi vừa kết hợp giữa hiện đại và cổ truyền như: thi bóng đá, đan sọt, thi nấu ăn các món ăn Ẩm thực Mường,… Từ đó đã nói lên sự đa dạng và hấp hẫn trong lễ hội Mường.

Nét đẹp văn hóa người Mường

Nét đẹp văn hóa người Mường

Người Mường ăn mừng trong ngày lễ.

Văn hóa của dân tộc Mường nói riêng không phải là gì đó bao la, rộng lớn, khó nắm bắt. Có thể dễ dàng thấy được văn hóa từ trong hương vị món ăn của người Mường. Những món ăn độc đáo như đĩa quéch, ngách lưỡi, banh nẳng( Pẻng năng), cá ướp chua, Pẹng goẹng,…mà khi thưởng thức chúng, ta sẽ hiểu hơn về cuộc sống lao động, nếp sống bao đời của dân tộc Mường.

Trang phục của người Mường cũng có đặc trưng riêng, nam đầu cắt tóc ngắn hoặc quấn khăn trắng,  mặc áo cánh xẻ ngực, cổ tròn, cúc sừng vai, hai túi dưới hoặc thêm túi trên ngực trái, quần lá toa ống rộng. Trong lễ hội dùng áo lụa tím hoặc tơ vàng, khăn màu tím than, ngoài khoắc đôi áo chúng đen dài tới gối. Nữ thường đầu thường gội khăn trắng xanh với phong cách không cầu kì như một số dân tộc khác, áo mặc thường ngày là áo Pắn (áo ngắn). Váy là loại váy kín màu đen, phần được trang trí là phần đầu và cạp váy, khi mặc mảng hoa văn sẽ nổi bật lên giữa trung tâm cơ thể. Trong các dịp lễ, Tết, họ mang chiếc áo dài xẻ ngực thường không cài, khoác ngoài bộ trang phục thường nhật vừa mang tính trang trọng vừa phô được hoa văn cạp váy kín đáo bên trong. Nhóm mặc áo cánh ngắn xẻ ngực thường mang theo chiếc yếm bên trong. Về cơ bản giống yếm của phụ nữ Kinh nhưng ngắn hơn.

Theo quan niệm tín ngưỡng của người Mường, người sống có nhiều vía, số lượng vía của đàn ông và đàn bà không khác nhau. Sau khi qua đời, con người chết đi về mặt thể xác, nhưng vẫn còn về phần linh hồn. Trong cuộc sống sinh hoạt họ rất quý trọng thầy mo. Họ cho rằng thầy mo chính là sứ giả giữa thế giới thần linh và nhân gian. Trong bản, thầy mo chính là người giữ trọng trách thực hiện một số công việc liên quan đến tín ngưỡng, tâm linh của cá nhân, gia đình và cộng đồng. Giống như người Việt, người Mường có tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Họ lập bàn thờ và đặt lên đó các bát hương cho đến bốn đời. Tùy theo hoàn cảnh kinh tế của mỗi gia đình mà người ta làm bàn thờ to, nhỏ, đẹp, hay đơn giản. Đồ thờ ở bên bàn thờ cũng vậy, nhà giàu thì trang hoàng như các nhà giàu của người Kinh ở dưới xuôi. Bàn thờ dù to hay nhỏ nhưng cũng luôn được dành cho những vị trí trang trọng. Ngoài bàn thờ chính thờ tổ tiên, bên trái bàn thờ chính này có thể có những bàn thờ phụ khác như thờ những người chết mà không có con cái, hay các vị khác.  Điều kiêng kỵ đặc biệt là không được nằm hướng chân về phái bàn thờ từ tất cả các phía trong nhà… Ngày giỗ là ngày chôn cất, không phải là ngày chết. Ngày giỗ được chọn là ngày giỗ của người chết cuối cùng trong dòng họ.

Có thể thấy văn hóa của người Mường đã tạo nên một nét đẹp sắc màu cho đất Việt.  Nét văn hóa ấy cần được bảo tồn và phát huy, góp phần vào giao lưu văn hoá - kinh tế giữa các dân tộc thêm gần gũi nhau. Từ đó, đưa nét đẹp văn hóa dân tộc Việt giao lưu với các nước trên thế giới.

Tú Thanh.




BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM






Tin mới nhất