Những bất cập trong xây dựng luật PPP



Sáng 12/04, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã tổ chức hội nghị “Tham vấn các nhà đầu tư để phục vụ xây dựng luật PPP”, dưới sự chủ trì của ông Nguyễn Đức Trung - Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Hội nghị lấy ý kiến các nhà đầu tư về 9 nhóm vấn đề, nhằm ghi nhận những góc nhìn mới, đầy đủ hơn, từ đó xây dựng dự thảo luật PPP trình Quốc hội để sớm ban hành luật PPP với tiêu chí minh bạch, hiệu quả và có giá trị pháp lý lâu dài.

Sáng 12/04, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã tổ chức hội nghị “Tham vấn các nhà đầu tư để phục vụ xây dựng luật PPP”, dưới sự chủ trì của ông Nguyễn Đức Trung - Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Hội nghị lấy ý kiến các nhà đầu tư về 9 nhóm vấn đề, nhằm ghi nhận những góc nhìn mới, đầy đủ hơn, từ đó xây dựng dự thảo luật PPP trình Quốc hội để sớm ban hành luật PPP  với tiêu chí minh bạch, hiệu quả và có giá trị pháp lý lâu dài.

9 nhóm vấn đề được đưa ra thảo luận, lấy ý kiến để phục vụ xây dựng Luật đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) bao gồm:  Quy mô dự án áp dụng PPP;  Loại hợp đồng;  Bảo lãnh Chính phủ; Quyết toán công trình dự án PPP; Trách nhiệm của cơ quan hậu kiểm;  Hoạt động của doanh nghiệp dự án; Ưu đãi miễn, giảm tiền thuê đất, tiền sử dụng đất, thế chấp quyền sử dụng đất; Sự tham gia của Bên cho vay.

Nóng vấn đề bất cập trong đầu tư lĩnh vực giao thông tại hội nghị “Lấy ý kiến xây dựng Luật PPP”

Ông Nguyễn Đức Trung - Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì hội nghị

*Những tồn tại, hạn chế trong thực hiện dự án PPP cần được khắc phục

Theo ông Nguyễn Đăng Trương - Cục trưởng Cục Quản lý Đấu thầu (Bộ KH&ĐT), hiện nay, việc thực hiện các dự án theo hình thức PPP đang có nhiều hạn chế, bất cập cần được khắc phục. Cụ thể, có 9 vấn đề tồn tại như sau:

Thứ nhất, chưa có định hướng, chiến lược dài hạn, rõ ràng và thống nhất; Chưa nhận thức đúng về PPP - làm PPP chỉ vì “thiếu tiền”, còn tư tưởng nóng vội trong triển khai, Nhà nước chưa chủ động chuẩn bị dự án.

Bên cạnh đó, Pháp lý về PPP chưa đầy đủ, rõ ràng và ổn định; thiếu cơ chế hỗ trợ, bảo đảm, bảo lãnh mạnh mẽ từ phía của Nhà nước; còn vướng một số pháp luật liên quan; Việc thiếu nguồn lực và các công cụ tài chính để thực hiện dự án cũng là một trở lực lớn.

Chưa đảm bảo công khai, minh bạch, cạnh tranh trong quá trình thực hiện, hệ số tín nhiệm thị trường thấp, chưa tạo lòng tin cho các nhà đầu tư, đặc biệt nhà đầu tư nước ngoài; Cùng với những hạn chế về năng lực triển khai thực hiện các dự án PPP từ phía Nhà nước các cán bộ, công chức chủ yếu làm việc theo chế độ kiêm nhiệm… cũng là vấn đề cần phải khắc phục.

Các đối tác trong nước trực tiếp liên quan (nhà đầu tư, ngân hàng thương mại, đơn vị tư vấn) chưa có nhiều kinh nghiệm, năng lực tài chính chưa đủ mạnh; Cơ chế phối hợp, hỗ trợ liên ngành chưa kịp thời, hiệu quả.

Hạn chế cuối cùng là việc chồng lấn về phạm vi triển khai PPP với các dự án “xã hội hoá” đầu tư (trong y tế, giáo dục, môi trường…) hay các dự án đầu tư tư nhân nhưng có sự hỗ trợ, cam kểt từ phía Nhà nước (dự án điện độc lập, cấp nước sạch, xử lý rác thải...).

Từ những tồn tại, hạn chế nêu trên, ông Trương đề nghị các nhà đầu tư chia sẻ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn triển khai dự án PPP mà mình đã đầu tư từ giai đoạn chuẩn bị, cho đến giai đoạn đầu tư xây dựng và vận hành. Nhằm ghi nhận những góc nhìn mới, đầy đủ hơn, góp phần xây dựng dự thảo luật tốt nhất để trình Quốc hội sớm ban hành Luật PPP với tiêu chí minh bạch, hiệu quả và có giá trị pháp lý lâu dài.

Nóng vấn đề bất cập trong đầu tư lĩnh vực giao thông tại hội nghị “Lấy ý kiến xây dựng Luật PPP”

Ông Nguyễn Đăng Trương - Cục trưởng Cục Quản lý Đấu thầu (Bộ KH&ĐT) phát biểu ý kiến

*Nóng vấn đề bất cập khi thực hiện dự án PPP trong lĩnh vực giao thông vận tải

Ghi nhận hội nghị, những bất cập khi thực hiện dự án PPP trong lĩnh vực giao thông vận tải là vấn đề mà các nhà đầu tư trăn trở và thảo luận sôi nổi nhất. Kết quả thực hiện, những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai dự án PPP trong lĩnh vực này, được nhiều nhà đầu tư chia sẻ, phản ánh đã chiếm phần lớn thời lượng của buổi thảo luận, trở thành chủ đề nóng tại hội nghị.

 Ông Vũ Minh Hoàng - Chủ tịch HĐQT Công ty BOT Bắc Giang – Lạng Sơn Hữu Nghị, nêu ra nhiều bất cập về “Cơ chế trong quá trình lập, điều chỉnh Dự án”, cụ thể: Thời gian qua, khi lập dự án chỉ mới xem xét đến phần vốn Nhà nước tham gia trong giai đoạn thực hiện đầu tư (giai đoạn triển khai thi công xong), chưa xem xét đến phần vốn Nhà nước tham gia trong giai đoạn vận hành, khai thác và cần có ý kiến của Ngân hàng (chủ thể quyết định cho tính khả thi của dự án). Dẫn đến các dự án BOT như: Dự án cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng khi Nhà nước yêu cầu thay đổi như giảm 01 trạm thu phí và mở rộng việc miễn giảm phí, dẫn đến có sự sai khác lớn so với phương án ban đầu nên dòng tiền trong những năm đầu khai thác bị thiếu hụt; Việc chuẩn bị Dự án cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh khi Nhà đầu tư tìm kiếm nguồn vốn vay thì các Ngân hàng rất quan ngại tính rủi ro về doanh thu sau khi đưa vào khai thác có thể khác so với dự báo ban đầu.

Nóng vấn đề bất cập trong đầu tư lĩnh vực giao thông tại hội nghị “Lấy ý kiến xây dựng Luật PPP”

Ông Vũ Minh Hoàng - Chủ tịch HĐQT Công ty BOT Bắc Giang – Lạng Sơn Hữu Nghị phát biểu ý kiến

Từ những vướng mắc trên, ông Vũ Minh Hoàng kiến nghị: Trong thời gian tới để thu hút nguồn vốn ngoài ngân sách nhằm thực hiện được các Dự án lớn, đặc biệt là các Dự án tại các khu vực có tính đặc thù tại các địa phương có điều kiện kinh tế xã hội còn thấp, bên cạnh phần vốn Nhà nước tham gia trong giai đoạn đầu tư, cần có cơ chế để phần vốn Nhà nước tham gia trong giai đoạn khai thác, vận hành và ý kiến của Ngân hàng ngay từ bước nghiên cứu khả thi của Dự án. Điều này sẽ xóa bỏ rủi ro về doanh thu, giúp nhiều Nhà đầu tư và Ngân hàng có thể tham gia đầu tư. Đồng thời cũng là phương án sử dụng vốn hiệu quả do Nhà nước không phải bỏ số vốn lớn ngay từ đầu mà chỉ tham gia từng phần qua các năm, phù hợp với điều kiện Ngân sách hiện nay.

Những bất cập trong giai đoạn thực hiện đầu tư xây dựng,  được ông Lưu Xuân Thủy – Phó CT HĐQT Tập đoàn Đèo Cả, phản ánh hạn chế về “Tính tuân thủ các Điều khoản Hợp đồng”.

Ông Thuỷ nêu rõ, Sau khi các cơ chế, chính sách, nguồn vốn của Dự án đã được xác lập cụ thể trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư và được bảo đảm trong suốt quá trình thực hiện Dự án thì chúng tôi hoàn toàn tự tin trong việc triển khai Dự án. Tuy nhiên, thực tế các điều khoản của Hợp đồng thường bị thay đổi do phía Cơ quan Nhà nước có thẩm quyền yêu cầu theo hướng có lợi cho Nhà nước (bất lợi cho Nhà đầu tư), khiến Nhà đầu tư thường bị động và không được làm chủ dẫn đến việc triển khai Dự án gặp rất nhiều khó khăn, minh chứng cụ thể như đối với Dự án Đèo Cả (bao gồm hầm Cù Mông và Hải Vân).

Ngoài ra, các Dự án BOT sau khi hoàn thành để thực hiện việc thu phí hoàn vốn thì những chính sách của Bộ GTVT yêu cầu điều chỉnh mức phí, lộ trình tăng phí… khác so với quy định trong Hợp đồng BOT ban đầu, dẫn đến các Ngân hàng khó xác định cùng Nhà đầu tư để xem xét tài trợ vốn và thời gian qua đã phá vỡ Hợp đồng tín dụng và phương án tài chính.

Về các quy định phát sinh ngoài quy định của Nghị định, Thông tư của Nhà nước, cũng như Hợp đồng đã ký: Việc yêu cầu phải thực hiện theo quy định của Quyết định số 4255/QĐ-BGTVT của Bộ GTVT quy định chức năng nhiệm vụ của các Ban QLDA (trong đó có các quy định khiến các Ban QLDA can thiệp một số công việc thuộc thẩm quyền của Nhà thầu, điển hình như việc lựa chọn Nhà thầu).

Quá trình thực hiện, Bộ Tư pháp đã có ý kiến và Bộ GTVT đã ban hành quyết định hủy bỏ Quyết định 4255/QĐ-BGTVT, nhưng việc xử lý các hệ quả, các văn bản được viện dẫn từ Quyết định 4255/QĐ-BGTVT vẫn chưa được giải quyết triệt để, nhiều Dự án hiện nay vẫn còn tiếp tục thực hiện (Ví dụ như : Dự án Trung Lương – Mỹ Thuận,...).

Nóng vấn đề bất cập trong đầu tư lĩnh vực giao thông tại hội nghị “Lấy ý kiến xây dựng Luật PPP”

Ông Lưu Xuân Thủy – Phó CT HĐQT Tập đoàn Đèo Cả nêu những bất cập

Từ những bất cập thực tiễn nêu trên, ông Thuỷ kiến nghị: Luật PPP cần quy định rõ để thể hiện được rằng, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền và Nhà đầu tư đều là một bên của Hợp đồng BOT, các bên bình đẳng và có trách nhiệm tuân thủ theo các quy định của Hợp đồng đã ký kết. Trường hợp cần thiết phải điều chỉnh nội dung Hợp đồng, các bên phải tổ chức đàm phán trên cơ sở đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan. Đồng thời, tránh việc nhìn nhận Nhà đầu tư như một Nhà thầu xây lắp công trình, các quan điểm chỉ đạo của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cần thay thế yêu cầu bằng đề nghị hoặc đàm phán.

PGS.TS Trần Chủng – Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư Hạ tầng giao thông đường bộ Việt Nam (AVINA) cho rằng, về vấn đề bảo lãnh của Chính phủ, Bộ KH&ĐT mới đề cập vấn đề Chính phủ bảo lãnh cho các Nhà đầu tư nước ngoài. Thực tế từ dự án cao tốc Chi Lăng – Hữu Nghị và Đồng Đăng – Trà Lĩnh đã nêu ra, việc ngân sách Nhà nước hỗ trợ dòng tiền thiếu hụt trong một số năm đầu khai thác chính là một hình thức bảo lãnh doanh thu cho các Dự án khó khăn. Việc này cần được quy định để có cơ sở pháp lý thực hiện.

Nóng vấn đề bất cập trong đầu tư lĩnh vực giao thông tại hội nghị “Lấy ý kiến xây dựng Luật PPP”

PGS.TS Trần Chủng phát biểu

Bên cạnh đó,  vấn đề “Hoạt động của Doanh nghiệp dự án”, cần thay đổi quy định của Nghị định 63/2018/NĐ-CP để không hạn chế việc chuyển nhượng vốn, quyền và nghĩa vụ trong thời gian xây dựng để phù hợp với Luật doanh nghiệp và các yêu cầu kêu gọi vốn đầu tư.

Ông Hồ Minh Hoàng – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả cho biết:  “Với thực trạng hiện nay, sẽ rất khó để triển khai đồng loạt các dự án PPP trong thời gian tới khi còn nhiều bất cập về chính sách; các Nhà đầu tư, Ngân hàng nhìn nhận lĩnh vực PPP có nhiều rủi ro; cộng đồng xã hội chưa đánh giá đúng mực và chưa ghi nhận các kết quả từ việc đầu tư PPP mang lại.

Việc ra đời Luật PPP trên tinh thần khắc phục các tồn tại từ thực tiễn triển khai trong thời gian qua là yêu cầu cấp bách, tuy nhiên cần thông qua thực tiển các cơ sở hình thành Dự án PPP để đánh giá các mô hình đã làm,  đưa ra các quy định chuyển tiếp cụ thể để tránh các ảnh hưởng tiêu cực đối với các Dự án đang triển khai”.

Bài, ảnh: Lê Tú

 

 


Bài liên quan