Tây Nguyên: Giải pháp kết nối sản xuất và tiêu thụ nông sản trong đại dịch Covid-19



Cũng như các địa phương khác, dịch Covid-19 bùng phát đã tác động không nhỏ đến việc tiêu thụ các mặt hàng nông sản của các tỉnh Tây Nguyên nói riêng và cả nước nói chung. Những đợt giãn cách kéo dài và những tỉnh thành Miền Nam (gồm 19 tỉnh thành) và Thành phố Hồ Chí Minh - Nơi tiêu thụ hầu hết các sản phẩm từ nông nghiệp từ các địa phương cũng bị đứt gãy chuỗi cung ứng do dịch gây ra và các tỉnh thành kiểm soát chặt vận chuyển, lưu thông hàng hóa; thương lái hạn chế thu mua…

Các tỉnh Tây Nguyên hiện đang vào vụ thu hoạch của các nông sản như : Sầu riêng, bơ, các loại rau củ quả gặp rất nhiều khó khăn do không tìm được đầu ra ổn định, trong khi đó nhu cầu rau xanh, các loại củ quả ở các Thành phố lớn, khu công nghiệp lại thiếu trầm trọng, phải cứu trợ, người dân ở Thành phố phải mua với giá rất cao, đã đội lên gấp 4 - 5 lần, thậm chí gấp 10 lần.  Nghịch lý là trong khi giá rau quả ở của người nông dân, sản xuất ra bán chỉ bằng 1/10 giá bán lẻ tai các quầy, sạp mua bán nhỏ, các Shop bán hàng online tại Thành phố Hồ Chí Minh, các khu công nghiệp. Giá sản xuất rau cải ở Gia Lai là 3.000đ/ kg, chi phí vận chuyển vào chợ đầu mối tại TP HCM 3.000đ/kg cộng thêm chi phí ship đến các quầy bán lẻ 2.000/kg thì tổng chỉ bằng 8.000 đồng/kg nhưng người dân tại Tp Hồ Chí Minh phải mua với giá trên 30.000 đ/ kg, Xà lách Đà Lạt 4.000 đồng/kg, về TP.HCM 40.000 đồng/kg). Một đơn vị trồng chuối của công ty 194 tại huyện Chư Puh – Gia Lai, sắp đến thời gian thu hoạch cho sản lượng hơn 100 tấn, nhưng đang gặp khó khăn về thị trường, hoặc được thương lái đến vườn mua với giá rất thấp, mặc dù Vườn chuối cũng được trồng theo tiêu chuẩn VietGap nhưng đầu ra tại thời điểm này là hết sức khó khăn. Vì vậy cần có giải pháp để giúp người sản xuất bán được giá cao hơn để tái sản xuất và người tiêu dùng mua được với giá thấp hơn, giảm chi phí vận chuyển  ở khâu trung gian, bán buôn và bán lẻ.

Đến đầu tháng 9, Đắk Lắk tiêu thụ được hơn 40.000 tấn sầu riêng, đạt khoảng 40% sản lượng cả vụ. Bơ tiêu thụ khoảng 58.500 tấn, đạt hơn 70% sản lượng. Cả hai loại trái cây đều chỉ tiêu thụ nội địa (100%). Giá sầu riêng và bơ trong vụ mùa năm nay đều giảm khoảng 20% - 30% so với mùa vụ năm 2020. Gia Lai đang vào mùa thu hoạch rộ rau củ quả, trái cây nhưng các địa điểm tiêu thụ đều đang giãn cách xã hội nghiêm ngặt để phòng, chống dịch Covid-19, dẫn đến tiêu thụ gặp khó, sản lượng giảm đến 1/3 trong khi giá bán cũng giảm từ 20-30%. Hiện nay, các tỉnh Tây Nguyên còn hàng ngàn ha rau với sản lượng trên 25.000 tấn đang tiếp tục thu hoạch; trong đó khó khăn nhất là mặt hàng rau, cải củ, bắp sú, mướp đắng, bí đao, chanh tươi… với số lượng hàng ngàn tấn. Ngoài ra, còn có hơn 7.500 ha trái cây chủ yếu là bơ, sầu riêng, nhãn đang vào giai đoạn thu hoạch nhưng tiêu thụ gặp khó khăn, chưa có thị trường ổn định. Khó nhất hiện nay là khâu sơ chế vận chuyển, vì dịch bệnh đang lây lan qua các lái xe từ các nơi khác đến, nên các địa phương kiểm soát rất gắt gao, do vậy cần phải có giải pháp xử lý, là test nhanh, tiêm văc xin, cấp thẻ xanh cho đội ngũ lái xe vận chuyển hàng để được đi lại dễ dàng và không để lây nhiểm dịch bệnh ra cộng đồng.   

Về sản phẩm chăn nuôi, còn một số trang trại nuôi gà trắng đã đến thời điểm xuất bán nhưng chưa lưu thông được do hệ thống nhà hàng ở các thị trường chính đều phải đóng cửa, đàn gà đang tồn đọng trên 30.000 con.

Dịch bệnh COVID-19 cũng đã ảnh hưởng đến các hoạt động hợp tác thương mại cũng như hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp. Các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu nông sản trên địa bàn tỉnh hoạt động cầm chừng, thủ tục xuất khẩu sang các nước gặp khó khăn hơn, Các hoạt động xúc tiến thương mại thúc đẩy xuất khẩu như Hội nghị, Hội thảo, Hội chợ,… phải tạm hoãn hoặc không tổ chức ảnh hưởng đến các hoạt động quảng bá, trực tiếp giới thiệu sản phẩm của doanh nghiệp các tỉnh Tây Nguyên. Tây Nguyên: Giải pháp kết nối sản xuất và tiêu thụ nông sản trong đại dịch Covid-19

Những sản phẩm đặc trưng và rất ngon tại Gia Lai như chả cá Thác lác hồ Ayun Hạ - huyện Phú Thiện – Gia Lai, tới lứa xuất bán mà vẫn không có đơn vị đến mua và tiêu thụ,hằng ngày phải chi tiền mua thức ăn cho cá, dẫn đến chi phí duy trì và kéo dài, làm cho giá thành tăng cao, HTX bị lỗ .Có thể nói rất khó tìm đầu ra cho thời điểm này vì vậy việc tìm ra giải pháp nâng cao giá trị cho nông sản Tây Nguyên hiện nay là rất bức xúc.

Đứng trước những khó khăn do dịch bệnh và đứt gãy chuỗi cung ứng kéo dài, từ những thực tế bất cập này rất cần sự phối hợp chỉ đạo sát sao của các cấp, các ngành từ nơi sản xuất đến các điểm bán lẻ để sớm khắc phục, tìm ra đáp án và tiếng nói chung trong sản xuất và tiêu thụ, hạn chế thấp nhất khó khăn nhằm duy trì và phát triển các mặt hàng rau, củ, quả không thể thiếu trong các bữa ăn hằng ngày của nhân dân thành phố cũng như duy trì và phát triển các sản phẩm Ocop của địa phương.

Đối với thị trường tiêu thụ trong nước Doanh nghiệp và các chủ HTX cần có sự tìm hiểu kỹ nhu cầu của thị trường cho những thời điểm mà thị trường cần sản lượng nhiều, để có kế hoạch tổ chức liên kết sản xuất phù hợp. Nhà vườn cần phải tham gia các HTX, Tổ nông hội, hợp tác sản xuất, sơ chế và cung ứng ; kết nối thông tin kế hoạch sản xuất và thời điểm xuống giống, chăm sóc để có thể chủ động được sản lượng thu hoạch đều trong năm . Cần lên kế hoạch ký hợp đồng tiêu thụ với các hệ thống siêu thị, cửa hàng, chợ đầu mối ở các Thành phố lớn, khu công nghiệp…, để chủ động được việc canh tác và không để tình trạng ùn ứ khi thu hoạch cùng một lúc, không có người mua, dẫn đến phải giảm giá để bán được số lượng lớn đó, có thể xuống giống, rải vụ gối đầu. Cần chuẩn hoá chuỗi sản xuất và cung ứng, quy trình, cách làm việc của bộ phận kinh doanh và phối hợp nhịp nhàng, kết nối với các bộ phận khác khi có thông tin về đơn hàng và đáp ứng tiến độ, chất lượng. Tây Nguyên: Giải pháp kết nối sản xuất và tiêu thụ nông sản trong đại dịch Covid-19

Nông sản tại các tỉnh Tây Nguyên rất đa dạng và dồi dào, giá cả tại nguồn rẻ và hợp lý, nhất là cà phê, hạt tiêu, mắc ca, sa chi… đã được công nhận Ocop, có thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, chế biến bảo và quản tốt, nhiều lô hàng được xuất khẩu sang Châu Âu và các thị trường truyền thống . Riêng hàng rau, củ, quả tươi giá thấp, tiêu thụ rất khó khăn. Vì vậy, các chuỗi siêu thị đã có thị phần chính những thành phố lớn như TPHCM, Bình Dương, Đồng Nai, Hà Nội, Đà Nẵng và các địa phương, nơi có như cầu lớn về cà phê, hạt tiêu, mắc ca, trái cây, nguồn rau, củ, quả và thực phẩm chăn nuôi, cần thông qua những đầu mối tại các tỉnh, để đưa ra những yêu cầu về đơn hàng, thời gian, số lượng, chất lượng, chủng loại, qui cách đóng gói, đóng nải, đóng thùng, tem nhãn với đầy đủ thông tin trên bao bì để người mua tin vào chất lượng.

 Vấn đề bức xúc nhất hiện nay là tạo thuận lợi cho các HTX và Doanh nghiệp cung cấp nông sản Tây Nguyên được ra vào thành phố để vừa kiểm soát được dịch bệnh không để lây nhiểm cộng đồng, vừa đưa hàng hóa đến tận người tiêu dùng, không để người bán lẻ đẩy giá lên quá cao. Có biện pháp kiểm soát dịch bệnh đối với người lái xe đơn vị vận chuyển, tạo điều kiện cho họ điều khiển phương tiện và an tâm tiếp cận với người dân để sản phẩm sản xuất ra cung ứng kịp thời đến nhân dân các Thành phố với giá hợp lý, không để chênh lệch quá lớn như hiên nay, người nông dân phải bán với giá quá thấp, không duy trì được sản xuất trong khi người tiêu dùng lại mua với giá quá cao do vận chuyển không kịp thời làm cho hàng hóa hư hỏng cũng như không kiểm soát được khâu bán lẻ.

Với sự chỉ đạo kịp thời của Lãnh đạo Bộ NNPTNT, tổ công tác 970 cùng với sự phối hợp chặt chẽ, có hiệu quả của các địa phương, các Doanh nghiệp sẽ tháo gỡ từng bước cho nông sản tây nguyên phát triển ổn định kết nối với các chuỗi siêu thị, thị trường bán lẻ giúp người dân thành phố có nguồn thực phẩm chất lượng với giá phù hợp./.

Nguyễn Dũng